Các dự đoán về thị trường robot thường đưa ra con số lớn và ít khi đúng. Bài này không dự đoán con số mà nói về các lực đang đẩy, các lực đang cản, và những gì có thể nói khá chắc chắn.
Các lực đang đẩy
Khó tuyển người cho một số công việc. Các công đoạn nặng nhọc, lặp lại, ca đêm ngày càng khó tuyển. Đây là lực đẩy mạnh nhất vì nó không giải được bằng cách tăng lương mãi.
Chi phí phần cứng giảm. Robot dịch vụ hiện rẻ hơn nhiều so với vài năm trước.
Chất lượng tiếng Việt tốt lên. Đây là rào cản lớn với robot giao tiếp và nó đang được gỡ dần.
Người dùng quen dần. Khách gặp robot ở quán ăn không còn thấy lạ. Sự quen thuộc này quan trọng vì nó giảm rào cản tâm lý cho mọi ứng dụng sau.
Áp lực từ khách hàng lớn. Doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng chịu yêu cầu về chất lượng đồng đều và về truy xuất.
Nhiều đơn vị trong nước tham gia. Có người làm phần tích hợp và phần nội dung tại chỗ thì việc triển khai dễ hơn nhiều.
Các lực đang cản
Thiếu người vận hành và bảo trì. Rào cản lớn nhất và ít được nói nhất. Mua máy dễ, giữ máy chạy khó, và đào tạo một kỹ thuật viên có kinh nghiệm mất nhiều năm.
Cơ cấu sản xuất nhiều mẫu sản lượng thấp. Đúng vào vùng khó nhất cho tự động hoá kiểu truyền thống.
Vốn. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, một hệ robot là khoản đầu tư lớn so với dòng tiền, và các phương án tài chính chưa phổ biến.
Hạ tầng. Nhiều nhà xưởng và toà nhà có mặt bằng không thuận cho robot — lối đi hẹp, nhiều bậc, nhiều tầng.
Kinh nghiệm xấu lan truyền. Một dự án thất bại làm chậm quyết định của nhiều nơi khác.
Chi phí tích hợp không giảm. Đây là công lao động kỹ thuật, và nó không giảm theo cách phần cứng giảm.
Những gì có thể nói khá chắc
Bỏ qua con số, vài nhận định có nền tảng vững hơn.
Ứng dụng dễ sẽ được làm trước. Xếp pallet, chở đồ, đón khách, trả lời câu hỏi lặp lại. Thứ tự này rất nhất quán ở mọi thị trường.
Không gian thương mại đi trước nhà ở. Vì môi trường ổn định hơn, luồng người đều hơn, và bài toán đầu tư rõ hơn.
Phần mềm và nội dung sẽ chiếm tỷ trọng lớn dần. Khi phần cứng rẻ đi, phần tạo khác biệt chuyển sang phần mềm.
Thiếu người bảo trì sẽ là ràng buộc kéo dài. Không giải được bằng cách mua thêm thiết bị.
Tiếng Việt sẽ là lợi thế của đơn vị trong nước. Sản phẩm hiểu cách người Việt nói sẽ thắng sản phẩm quốc tế thêm tiếng Việt vào sau.
Robot làm việc nhà đa năng vẫn còn xa. Rào cản là bài toán tay khéo, và nó là bài toán khó nhất trong lĩnh vực.
Điều gì sẽ không xảy ra như người ta nghĩ
Vài dự đoán phổ biến mà có lý do để nghi ngờ.
Robot thay hàng loạt việc làm. Ở cấp doanh nghiệp cụ thể, điều thực tế xảy ra là chuyển dịch chứ không phải thay thế, và tốc độ bị giới hạn bởi số người biết triển khai chứ không bởi công nghệ.
Robot hình người trở nên phổ biến. Dáng người đắt và ít hiệu quả cho phần lớn công việc. Robot bánh xe và các dạng chuyên dụng sẽ chiếm đa số.
Giá giảm mạnh làm ai cũng mua được. Phần cứng giảm, tổng chi phí một hệ thống thì không giảm tương ứng.
AI sẽ giải quyết mọi vấn đề của robot. Các rào cản lớn nhất hiện nay là vật lý — pin, tay khéo, an toàn — và AI không tác động vào chúng.
Việt Nam sẽ tự sản xuất robot công nghiệp. Có thể ở một số phân khúc, nhưng phần linh kiện lõi có rào cản rất cao và điều đó không thay đổi nhanh.
Nên chuẩn bị gì
Phần thực dụng nhất, tuỳ mình là ai.
Người đi làm. Học kỹ năng bổ trợ cho máy thay vì cạnh tranh với máy. Bảo trì thiết bị tự động là hướng có nhu cầu rõ nhất và không bị chính công nghệ đó thay thế.
Chủ doanh nghiệp. Đo và chuẩn hoá quy trình trước khi nghĩ tới thiết bị. Robot khuếch đại chất lượng quy trình sẵn có chứ không sửa nó.
Phụ huynh. Cho con học tư duy logic và cách giải quyết vấn đề, không nhất thiết phải học về robot. Kỹ năng nền bền hơn kỹ năng công cụ.
Người tiêu dùng. Học cách kiểm chứng thông tin và cách nhận ra lừa đảo dùng AI. Đây là kỹ năng cần ngay bây giờ.
Ai cũng nên. Thử dùng một lần. Trải nghiệm trực tiếp cho hiểu biết thực tế hơn mọi bài viết, kể cả bài này.
Và một điều cuối: tốc độ áp dụng công nghệ không do công nghệ quyết định mà do con người và tổ chức quyết định. Đó là lý do các dự đoán dựa trên năng lực kỹ thuật thường sai về thời điểm.
Câu hỏi thường gặp
Lực đẩy mạnh nhất với robot ở Việt Nam là gì?
Khó tuyển người cho các công đoạn nặng nhọc, lặp lại và ca đêm. Đây là ràng buộc không giải được bằng cách tăng lương mãi, nên nó tạo sức ép bền hơn lý do chi phí.
Rào cản lớn nhất là gì?
Thiếu người vận hành và bảo trì. Mua máy dễ, giữ máy chạy khó, và đào tạo một kỹ thuật viên có kinh nghiệm mất nhiều năm — điều không giải được bằng cách mua thêm thiết bị.
Dự đoán phổ biến nào có lý do để nghi ngờ?
Rằng robot hình người sẽ phổ biến. Dáng người đắt và ít hiệu quả cho phần lớn công việc, nên robot bánh xe và các dạng chuyên dụng sẽ chiếm đa số.
Người đi làm nên chuẩn bị gì?
Học kỹ năng bổ trợ cho máy thay vì cạnh tranh với máy. Bảo trì thiết bị tự động là hướng có nhu cầu rõ nhất và không bị chính công nghệ đó thay thế, vì robot không tự sửa mình.
Đọc thêm trong Chi phí & lựa chọn và Robot trong gia đình.
