Khi nói tới robot AI, phần lớn hình dung đến từ phim ảnh và từ các video trên mạng. Trong khi đó có vài chỗ rất cụ thể mà robot AI đã hoạt động thật ở Việt Nam, và đa số người dùng đã tiếp xúc mà không gọi tên nó như vậy.
Những chỗ đã có thật
Quán ăn và nhà hàng lớn. Robot chở món đi giữa các bàn. Phổ biến nhất ở các quán lẩu nướng và nhà hàng diện tích rộng, nơi nhân viên phải đi bộ nhiều.
Sảnh khách sạn và toà nhà. Robot lễ tân trả lời câu hỏi, chỉ đường, và ở một số nơi giao đồ lên phòng.
Trung tâm thương mại và triển lãm. Robot hình người thu hút khách, chụp ảnh, giới thiệu sự kiện.
Trong nhà. Robot hút bụi là thiết bị robot phổ biến nhất trong gia đình Việt, và phần lớn người dùng không coi đó là robot.
Trên điện thoại. Trợ lý giọng nói, ứng dụng trò chuyện AI. Không có thân máy nhưng cùng công nghệ nhận hiểu và trả lời.
Điểm chung: những ứng dụng đã chạy thật đều thuộc nhóm nói chuyện hoặc di chuyển, không thuộc nhóm thao tác bằng tay. Đó là ranh giới thật của công nghệ hiện nay.
Những chỗ đang thử nghiệm
Đã có nhưng chưa phổ biến, và kết quả còn khác nhau tuỳ nơi.
Bệnh viện. Robot chuyển mẫu xét nghiệm, chuyển vật tư, hướng dẫn người bệnh tìm khoa phòng. Nhu cầu rõ, ràng buộc nhiều.
Trường học và trung tâm đào tạo. Robot dạy lập trình, robot luyện ngoại ngữ, robot làm hoạt động ngoại khoá.
Kho hàng. Xe tự hành chuyển hàng trong kho của các đơn vị thương mại điện tử lớn.
Sàn giao dịch bất động sản. Robot giới thiệu dự án, dẫn khách xem sa bàn.
Ngân hàng và cơ quan hành chính. Robot hướng dẫn thủ tục, phát số thứ tự, trả lời câu hỏi thường gặp.
Nhóm này đang ở giai đoạn mà kết quả phụ thuộc rất nhiều vào cách triển khai chứ không phụ thuộc thiết bị — cùng một loại robot, nơi này chạy tốt nơi kia bị bỏ.
Những chỗ vẫn còn là viễn cảnh
Nói rõ để tránh kỳ vọng sai.
Robot giúp việc nhà. Nấu ăn, dọn dẹp linh hoạt, gấp quần áo, rửa bát. Chưa có sản phẩm nào làm được ổn định ngoài các buổi trình diễn. Vật liệu mềm và không gian bừa bộn là hai bài toán khó nhất.
Robot chăm sóc người già toàn diện. Có thiết bị nhắc uống thuốc, gọi cấp cứu, trò chuyện — nhưng đó là các chức năng riêng lẻ, không phải một robot chăm sóc như hình dung.
Robot hình người làm việc như người. Đi lại tự nhiên trong nhà, cầm nắm mọi thứ, hiểu mọi tình huống. Còn xa.
Robot tự học việc mới bằng cách nhìn. Có tiến bộ trong nghiên cứu, chưa thành sản phẩm.
Ranh giới chung để nhớ: robot AI hôm nay mạnh ở nói và di chuyển, yếu ở dùng tay. Mọi hình dung liên quan tới đôi tay khéo léo đều nên được coi là viễn cảnh chứ không phải hiện tại.
Vì sao phổ biến chỗ này mà không phổ biến chỗ kia
Không ngẫu nhiên. Ba yếu tố quyết định.
Công việc có lặp lại nhiều không. Chở món trong quán lớn lặp lại hàng trăm lần mỗi ca. Việc lặp lại nhiều thì bài toán đầu tư dễ hơn.
Môi trường có ổn định không. Sàn phẳng, lối đi rõ, ánh sáng đều. Quán ăn và sảnh toà nhà thoả; nhà ở và đường phố thì không.
Sai có gây thiệt hại không. Robot chở món đi nhầm đường thì không sao. Robot làm sai trong bệnh viện thì khác.
Ba yếu tố này giải thích khá đầy đủ bản đồ hiện tại: nơi nào lặp lại nhiều, môi trường ổn định và sai không nguy hiểm thì robot đã có mặt; ngược lại thì chưa.
Và nó cũng dự đoán được chỗ tiếp theo: các không gian thương mại lớn có luồng người ổn định là nơi robot sẽ xuất hiện nhiều hơn trong vài năm tới, trước khi tới được nhà ở.
Người dùng phổ thông nên biết gì
Vài điều thực dụng khi gặp một con robot ở nơi công cộng.
Nó nghe kém khi ồn. Nếu robot không hiểu, thường không phải vì mình nói sai mà vì môi trường ồn. Đứng gần hơn và nói chậm hơn thường giải quyết được.
Nó có thể trả lời sai một cách rất tự tin. Với thông tin quan trọng — giá, thời gian, thủ tục — nên hỏi lại người thật để xác nhận.
Nó không nhớ mình. Trừ khi được thiết kế riêng, phần lớn robot không lưu cuộc trò chuyện trước.
Nó thường có nút gọi người. Nếu cần việc quan trọng thì tìm nút đó thay vì cố giải thích với robot.
Nó ghi lại cuộc trò chuyện. Nên cân nhắc trước khi nói thông tin cá nhân.
Điểm cuối đáng lưu ý và ít được nói: robot ở nơi công cộng thường lưu lại nội dung trao đổi, và người dùng có quyền hỏi thông tin đó được dùng vào việc gì.
Câu hỏi thường gặp
Robot AI đã thật sự có mặt ở đâu tại Việt Nam?
Quán ăn lớn với robot chở món, sảnh khách sạn và toà nhà với robot lễ tân, trung tâm thương mại với robot thu hút khách, và trong nhà là robot hút bụi — thiết bị robot phổ biến nhất mà ít ai gọi là robot.
Vì sao robot chưa vào được nhà ở?
Vì công việc trong nhà đòi hỏi thao tác tay với vật liệu mềm trong không gian bừa bộn — đúng hai bài toán khó nhất hiện nay. Robot AI mạnh ở nói và di chuyển, yếu ở dùng tay.
Yếu tố nào quyết định robot xuất hiện ở đâu?
Công việc có lặp lại nhiều không, môi trường có ổn định không, và sai có gây thiệt hại không. Nơi thoả cả ba thì robot đã có mặt; thiếu một trong ba thì chưa.
Người dùng nên lưu ý gì khi nói chuyện với robot công cộng?
Nó có thể trả lời sai một cách tự tin nên với thông tin quan trọng cần xác nhận lại với người thật, và nó thường lưu lại nội dung trao đổi nên cân nhắc trước khi nói thông tin cá nhân.
Đọc thêm trong Robot AI và việc làm và Robot cho cửa hàng nhỏ.
